Transport wewnątrzwspólnotowy – co z podatkiem VAT w UE?
Transportem wewnątrzwspólnotowym nazywamy sytuację, w której trasa przewozu towarów zaczyna się i kończy w państwie członkowskim Unii Europejskiej i ani razu nie opuszcza terenu wspólnoty.
Jeżeli zajmujemy się transportem towarów tylko na terenie Unii Europejskiej, musimy pamiętać o kilku zasadach. W kontekście podatku VAT najważniejsze jest to, że miejscem opodatkowania zazwyczaj jest miejsce, w którym usługobiorca posiada siedzibę działalności gospodarczej. Przepisy wyjaśniające ten stan rzeczy znajdziemy w art. 28b ustawy o VAT.
Przykład:
Polski przewoźnik – firma A – świadczy usługę transportu dla podatnika, który posiada siedzibę działalności gospodarczej we Francji. W tej sytuacji miejscem opodatkowania jest Francja, a więc polski przewoźnik nie musi opodatkować transakcji podatkiem VAT w Polsce.
Jak od wielu innych reguł, także od tej istnieją wyjątki:
- jeśli usługa transportu jest świadczona dla stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej podatnika, a miejsce to znajduje się gdzie indziej niż siedziba działalności gospodarczej tegoż podatnika, za miejsce świadczenie usług uznaje się stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej,.
- jeśli usługobiorca nie posiada ani siedziby działalności gospodarczej ani stałego miejsca prowadzenia działalności, miejscem świadczenia usług jest stałe miejsce zamieszkania lub miejsce pobytu usługobiorcy.
Pozostałe zastrzeżenia i wyjątki opisuje art. 28c ustawy.
Ważne!
Jeżeli polski przewoźnik wykonuje usługę transportu na zlecenie innego polskiego podatnika, to nawet jeśli trasa przewozu przebiega pomiędzy dwoma państwami członkowskimi UE (na przykład z Niemiec do Słowacji), transakcja będzie opodatkowana podatkiem VAT w Polsce.
Podatek VAT a usługa transportu wewnątrzwspólnotowego na rzecz osób fizycznych
Jeżeli zleceniodawcą usługi transportowej nie jest podatnik podatku VAT, a osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, przepisy, o których pisaliśmy wcześniej, nie mają zastosowania. Zamiast nich stosuje się art. 28f ustawy o VAT. Uwzględnia on dwie sytuacje:
- Miejscem świadczenia usług transportu towarów na rzecz podmiotów niebędących podatnikami jest miejsce, w którym odbywa się transport.
- Gdy jednak transport taki rozpoczyna się i kończy na terytorium dwóch różnych państw członkowskich Unii Europejskiej, za miejsce świadczenia usług uznaje się miejsce, w którym transport towarów się rozpoczął.
Transport międzynarodowy – definicja i kryteria
Z transportem międzynarodowym mamy do czynienia, gdy świadczona usługa spełnia definicję zamieszczoną w art. 83 ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT.
Ważne!
Transport międzynarodowy to przewóz lub inny sposób przemieszczania towarów:
- z miejsca wyjazdu znajdującego się poza terytorium UE do miejsca przyjazdu na terytorium państwa członkowskiego UE inne niż terytorium kraju, jeżeli trasa przebiega przez terytorium kraju.
- z miejsca wyjazdu na terytorium kraju do miejsca przyjazdu znajdującego się poza terytorium UE,
- z miejsca wyjazdu znajdującego się poza terytorium UE do miejsca przyjazdu na terytorium kraju,
- z miejsca wyjazdu znajdującego się poza terytorium UE do miejsca przyjazdu znajdującego się poza terytorium UE, jeżeli trasa przebiega przez terytorium kraju – w tym przypadku stosuje się określenie tranzyt,
- z miejsca wyjazdu znajdującego się na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju do miejsca przyjazdu znajdującego się poza terytorium UE,
Miejsce świadczenia usług transportu międzynarodowego
Ustawa o VAT mówi, że usługa wykonywana na rzecz podatnika powinna być opodatkowana w miejscu, w którym ten ma siedzibę lub w stałym miejscu prowadzenia działalności gospodarczej. Art. 28f ustawy o VAT wprowadził jednak dwa wyjątki od tej reguły:
- gdy podatnik-usługobiorca posiada siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terenie kraju, ale transport jest wykonywany w całości poza terytorium Unii Europejskiej, miejscem świadczenia usług (a więc także miejscem opodatkowania) jest terytorium poza Unią Europejską,
- gdy podatnik-usługobiorca posiada siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności na terenie państwa trzeciego, a transport wykonywany jest w całości na terytorium kraju, miejscem świadczenia usług jest terytorium kraju.
Ważne!
Jeżeli odbiorcą usługi transportu towarów jest podmiot niebędący podatnikiem, miejscem wykonywania usługi jest miejsce, w którym odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości.
Gdy jednak rozpoczęcie i zakończenie usługi transportu towarów rozpoczyna się i kończy w dwóch różnych państwach, za miejsce świadczenia usługi uznaje się miejsce, w którym transport towarów się rozpoczął.
Podatek VAT w transporcie międzynarodowym
Stawka podatku VAT dla transportu międzynarodowego może wynosić 0%, ale by móc ją zastosować, należy spełnić pewne kryteria. Przedsiębiorca, który chce zastosować stawkę 0%, musi posiadać dokumenty, o których mówi art. 83 ust. 5 ustawy o VAT:
- w przypadku transportu towarów przez przewoźnika lub spedytora należy posiadać list przewozowy lub dokument spedytorski stosowany wyłącznie w komunikacji międzynarodowej lub inny dokument, z którego jednoznacznie wynika, że nastąpiło przekroczenie granicy z państwem trzecim, a także faktura wystawiona przez przewoźnika lub spedytora,
- w przypadku importu transportowanych towarów, do dokumentów wymienionych powyżej należy dołączyć także dokument potwierdzony przez urząd celno-skarbowy, z którego jednoznacznie wynika fakt wliczenia wartości usługi do podstawy opodatkowania z tytułu importu towarów,
- w przypadku transportu towarów przez eksportera należy posiadać dowód wywozu towarów zawierający co najmniej imię i nazwisko lub nazwę oraz adres siedziby eksportera, określenie towarów wraz z ich ilością, a także potwierdzenie wywozu przez właściwy organ celny,
- w przypadku transportu osób konieczne jest posiadanie międzynarodowego biletu lotniczego, promowego, okrętowego lub kolejowego, wystawionego przez przewoźnika na określoną trasę przewozu dla konkretnego pasażera.
0% stawka podatku VAT w transporcie międzynarodowym – Rozporządzenie Ministra Finansów
Możliwość zastosowania obniżonej do wysokości 0% stawki podatki VAT przewiduje także Rozporządzenie Ministra Finansów z dn. 9 grudnia 2023 r. w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług.
§4.1 Rozporządzenia mówi, że obniżona stawka dotyczy:
- usług transportu towarów, jeżeli transport jest wykonywany w całości na terytorium kraju i stanowi część usługi transportu międzynarodowego,.
- wewnątrzwspólnotowych usług transportu towarów, jeżeli transport ten stanowi część transportu międzynarodowego,
- usług transportu towarów, jeżeli usługi te są świadczone na rzecz usługobiorcy, który:
- posiada na terytorium kraju siedzibę działalności gospodarczej,
- stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, dla którego są świadczone te usługi,
- w przypadku braku siedziby działalności lub stałego miejsca jej prowadzenia – posiadającego na terytorium kraju stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu,
- jeżeli transport ten jest wykonywany w całości poza terytorium kraju:
- z miejsca wyjazdu na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju do miejsca przyjazdu poza terytorium Unii Europejskiej lub
- z miejsca wyjazdu poza terytorium Unii Europejskiej do miejsca przyjazdu na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju..
To nie wszystkie przypadki, w których można zastosować stawkę 0% podatku VAT – pozostałe dotyczą jednak transportu osób.
Cło na towary pochodzące spoza UE
Osobną kwestią pozostaje to, w jaki sposób nakłada się cło w transporcie poza Unią Europejską. Zanim jednak przejdziemy do szczegółowego omówienia – czas na definicję.
Cłem nazywamy opłatę, której wysokość i kryteria nakładania ustala państwo. Opłatę tę nakłada się na towary wywożone lub przywożone przez granice celne państwa. Cło nakłada się także w ramach tranzytu, gdy na trasie, którą pokonuje towar, znajduje się obszar celny danego państwa.
Celem cła jest nie tylko zwiększenie wpływów do budżetu państwa, ale także zwiększenie konkurencyjności lokalnych producentów oraz kontrola przepływu towarów.
Na wysokość cła mają wpływ m.in.: wartość i waga przewożonego towaru, a także kraj pochodzenia.
Jednym z fundamentów Unii Europejskiej jest współpraca gospodarcza państw członkowskich, czego wyrazem jest m.in. wspólna polityka celna. Zgodnie z jej zasadami kraje zrzeszone w Unii Europejskiej zobowiązują się korzystać z taryfy celnej UE, gdy nakładają cła na towary importowane z krajów pozaunijnych.
Ważne!
W Unii Europejskiej cło nakłada się jedynie na towary pochodzące spoza wspólnoty. Umowa o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią wskazuje, że towary pochodzące z obszaru Wielkiej Brytanii i UE należy objąć zerową stawką celną. Należy jednak pamiętać, że dotyczy to towarów, które spełniają kryterium pochodzenia z obszaru UE lub Wielkiej Brytanii.
Rodzaje opłat celnych
Na towary importowane nakłada się różne rodzaje opłat celnych, które dzieli się ze względu na różne kryteria. Podstawowym podziałem jest ten ze względu na kierunek ruchu towarów. W grupie tej występuje:
- cło importowe,
- cło eksportowe,
- cło tranzytowe.
Drugim istotnym kryterium jest sposób naliczania opłaty celnej. Oto najczęściej stosowane rodzaje ceł:
- cło ad valorem – opłata nakładana procentowo, zależnie od wartości towaru,
- cło specyficzne – opłata ustalana na podstawie liczby jednostek towaru lub jego wagi,
- cło mieszane (kombinowane) – opłata będąca wynikiem połączenia cła ad valorem i specyficznego – najczęściej polega na obliczeniu obu kwot i ostatecznego nałożenia wyższej.
Kiedy należy opłacić cło?
Nie każdy towar importowany do Unii Europejskiej podlega ocleniu. Z reguły wszystkie przesyłki, których wartość nie przekracza 150 euro, są zwolnione z opłat celnych. Nie znaczy to jednak, że za każdy towar droższy niż 150 euro należy opłacić cło.
W prawie unijnym funkcjonuje szereg zwolnień z cła oraz towarów objętych preferencyjnymi stawkami. Zgodnie z aktualnie obowiązującą stawką celną, duża część elektroniki z Chin w ogóle nie jest objęta cłem (laptopy, komputery, smartfony, tablety), a dla części obowiązują niskie stawki (do 3% w przypadku smartwatchy, do 5% w przypadku małego AGD).
Za elektronikę sprowadzoną ze Stanów Zjednoczonych również nie zapłacimy cła, ale już części samochodowe i pojazdy objęte są 10-procentową opłatą celną.
Ważne!
Nawet, jeśli za importowane towary nie trzeba płacić cła, koniecznie sprawdź, jakie są aktualne stawki podatku akcyzowego oraz podatku VAT (jeżeli dotyczy).
“Cło 3 euro” – czym będzie nowa opłata?
Od 1 lipca 2026 roku zacznie obowiązywać nowa opłata, nazywana roboczo “cłem 3 euro”. To stałe cło, które będzie doliczane dla przesyłek, których wartość nie przekracza 150 euro. Cło 3 euro to sposób Unii Europejskiej na walkę z tanimi produktami z Chin, które Europejczycy masowo kupują na platformach takich jak Temu, AliExpress czy Shein.
Ważne!
Cło 3 euro będzie obowiązywało dla każdej przesyłki, a nie każdego produktu.
Celem wprowadzenia nowej opłaty jest ograniczenie nieuczciwej konkurencji, a także zmniejszenie wpływu, jaki masowe sprowadzanie taniej elektroniki, ubrań (i nie tylko) z Chin ma na środowisko. Chodzi między innymi o to, że trafiające do Europy urządzenia bardzo często są niskiej jakości, co przekłada się na krótki okres żywotności i znaczącą ilość elektrośmieci, z którymi w dalszej kolejności radzić sobie muszą lokalne samorządy.
Podsumowanie
Podatek VAT i cło w transporcie międzynarodowym to opłaty, z którymi musi liczyć się każda firma – zwłaszcza te, które organizują, realizują lub biorą udział w transporcie międzynarodowym. Do listy opłat, które wymagają od firm ciągłej czujności, należy także akcyza. Dla przedsiębiorców, którzy działają jedynie na terenie Unii Europejskiej, a także dla tych, którzy współpracują ze stałymi partnerami biznesowymi sprawa jest nieco prostsza.
Gdy jednak w grę wchodzą interesy na całym globie i częste interesy z nowymi kontrahentami, naczelną zasadą powinna być czujność i stałe monitorowanie zmian w obowiązujących opłatach. Poza wysokością opłat konieczne jest także odpowiednie sklasyfikowanie transportowanych towarów oraz ustalenie miejsca opodatkowania.
