Na czym polega deregulacja?
Deregulacja to proces, którego celem jest zmniejszenie wpływu państwa na rynek. Cel ten osiąga się poprzez zmniejszanie liczby przepisów i upraszczanie ich. Skutki uboczne deregulacji mogą być różne. Do najczęściej wskazywanych należą obniżenie progu wejścia na rynek, zwiększenie konkurencyjności, a także – w szerszej perspektywie – obniżenie cen niektórych produktów lub usług.
Pierwszy rok deregulacji w Polsce – 522 postulaty deregulacyjne dla przedsiębiorców
W Polsce deregulacja to termin, który zyskał ogromną popularność w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy. Początkiem 2025 roku rząd zapowiedział start inicjatywy deregulacyjnej w ramach tzw. „Roku Przełomu”. Do wspólnych prac z rządzącymi zasiedli przedstawiciele inicjatywy #SprawdzaMY. Rolę pełnomocnika przedsiębiorców pełni Rafał Brzoska, przedsiębiorca, twórca marki InPost.
W ramach prac deregulacyjnych zaangażowane osoby przeanalizowały ponad 16 tysięcy zgłoszeń obywatelskich. Z tego potężnego zbioru rząd otrzymał 522 postulaty – nie wydarzyło się to jednak od razu.
Na przestrzeni całego roku 2025 i pierwszego kwartału 2026 do rządu skierowano 15 pakietów deregulacyjnych. Pakiety te zawierały szczegółowe propozycje zmian w prawie. 354 z nich przyjęto do realizacji.
Na chwilę obecną (stan na marzec 2026):
- 193 zmiany zostały przyjęte przez rząd.
- 126 z nich weszło w życie i już teraz realnie wpływa na życie Polaków.
- Kolejne 161 postulatów znajduje się na różnych etapach prac rządowych – projekty te będą realizowane stopniowo, aż do momentu, w którym wszystkie 354 zmiany wejdą w życie.
Ważne!
Pierwszy etap deregulacji – tzw. Deregulacja 1.0 – obejmuje okres od 10 lutego 2025 roku (moment startu inicjatywy) do lutego 2026. W 2026 roku ruszyła już następna faza deregulacji – analogicznie nazywana Deregulacją 2.0.
Deregulacja 1.0 w pigułce
Wszystkie 193 zmian przyjętych do realizacji wymienia i szczegółowo omawia raport Deregulacja. Znosimy bariery, ułatwiamy życie. W tym artykule przedstawimy wszystkie, ale szerzej opowiemy tylko o wybranych.
Projekty deregulacyjne podzielono na 9 kategorii:
- Finanse, podatki i rynek kapitałowy (37 zmian).
- Cyfryzacja usług (36 zmian).
- Sprawiedliwość (11 zmian).
- Energia i klimat (11 zmian).
- Edukacja, nauka, zdrowie (21 zmian).
- Administracja i legislacja (25 zmian).
- Rozwój gospodarczy (17 zmian).
- Bezpieczeństwo (5 zmian).
- Praca i polityka społeczna (12 zmian).
Ostatnia, dziesiąta kategoria, wyszczególniona w raporcie to „Zmiany zawetowane przez prezydenta RP”. W zbiorze tym znalazło się 18 zmian, które rząd przyjął do realizacji, ale z różnych przyczyn projekty te nie spotkały się z aprobatą prezydenta Karola Nawrockiego. Strona rządowa zapowiedziała jednak, że projekty te wrócą do prac sejmowych. Mają trafić na biurko prezydenta po raz kolejny w późniejszym terminie.
Najważniejsze projekty deregulacyjne – wdrożone i w toku
Spośród najistotniejszych uproszczeń, jakie już udało się uruchomić, omówimy po kilka z każdej kategorii.
Czytelników zainteresowanych pełnym omówieniem prac Rządowego Zespołu Deregulacyjnego odsyłamy do raportu Deregulacja. Znosimy bariery, ułatwiamy życie.
Grupa 1: Finanse, podatki, rynek kapitałowy
W tej grupie przyjęto 37 zmian, najistotniejsze to:
1. Wyłączenie naliczania odsetek na zwłokę po upływie terminu zakończenia kontroli podatkowej lub celno-skarbowej.
To jedna z najistotniejszych zmian, jakie przyniosła deregulacja w Polsce. Przed wprowadzeniem tej modyfikacji podatnicy byli zmuszeni do opłacania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych od chwili powstania zobowiązania do momentu zakończenia kontroli podatkowej lub celno-skarbowej. Problem nasilał się, gdy czas trwania kontroli przedłużał się z przyczyn niezależnych od podatnika.
Nowe przepisy są bardziej przychylne przedsiębiorcom – ustalono, że jeśli kontrola podatkowa lub celno-skarbowa trwa dłużej niż 6 miesięcy, odsetki za zwłokę nie są naliczane za okres przekraczający 6 miesięcy od dnia wszczęcia kontroli.
Rezultatem tej zmiany są realnie mniejsze obciążenia dla przedsiębiorców, wobec których zarządzono przeprowadzenie kontroli.
Zmiana obowiązuje od 4.11.2025.
2. Podwyższenie limitu zwolnienia podmiotowego z VAT
Do momentu wprowadzenia tej zmiany podatnicy korzystali ze zwolnienia podmiotowego z podatku VAT, jeżeli nie przekroczyli limitu sprzedaży wynoszącego 200 tys. zł. Limit dotyczył bieżącego oraz poprzedniego roku. Od momentu ustalenia tej wysokości limitu (2017 r.) liczba przedsiębiorców uprawnionych do korzystania ze zwolnienia systematycznie malała.
W 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego z VAT został podniesiony do kwoty 240 tys. zł.
To spora zmiana, która umożliwi wielu małym podatnikom korzystanie ze zwolnienia. To nie tylko niższe obciążenia podatkowe, ale także mniej obowiązków – przedsiębiorca zwolniony podmiotowo z VAT nie musi wystawiać faktur, rozliczać podatku VAT, ani prowadzić pełnej ewidencji czynności podlegających VAT.
Co ciekawe, kwota 240 tys. zł, choć zgodna z unijną tzw. dyrektywą VAT, wciąż nie wykorzystuje jej pełnego potencjału. Dyrektywa VAT umożliwia podwyższenie limitu zwolnienia podmiotowego do progu maksymalnego wynoszącego 85 000 EUR. Zgodnie z kursem NBP z dnia 1 października 2025 mogłoby się to przełożyć na kwotę limitu wynoszącą ponad 360 000 zł.
Zmiana obowiązuje od 1.01.2026.
3. Podniesienie progu stosowania ustawy PZP
Od września 2019 roku w Polsce obowiązywał jeden z najniższych w UE progów stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych – 130 000 zł.
Ze względu na inflację wywołaną najpierw pandemią, a następnie wojną na Ukrainie, Rządowy Zespół Deregulacyjny zaproponował, a Sejm zdecydował się wdrożyć podwyższenie progu z kwoty 130 000 zł do poziomu 170 000 zł. Oznacza to, że spora liczba zamówień publicznych nie będzie podlegać ustawie PZP, a więc ich inicjatorzy nie będą musieli spełniać rygorystycznych obowiązków wynikających z aktu, a procedury będą łatwiejsze i przebiegną szybciej.
Zmiana obowiązuje od 1.01.2026.
Grupa 2: Cyfryzacja usług
W tej kategorii znalazły się usprawnienia, które ułatwią podatnikom załatwianie spraw urzędowych. Spośród 36 zmian przyjętych przez Rząd w 2025 roku, 18 już funkcjonuje, podczas gdy kolejnych 18 ma zaplanowane daty wdrożenia lub będzie wdrażane etapami. Do szczególnie istotnych zmian deregulacyjnych z tej kategorii należą:
1. Umowy leasingu w formie dokumentowej
Jeszcze do 2025 roku umowy leasingu musiały być zawierane w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Sprawiało to, że zawarcie takiej umowy wymagało zarówno od leasingodawców jak i leasingobiorców więcej pracy i zaangażowania. Proces utrudniał dodatkowo fakt, że każdorazowe wprowadzanie zmian do umowy również musiało następować w formie pisemnej.
Od lipca 2025 roku umowy leasingu w Polsce mogą być zawierane w formie dokumentowej – bez konieczności składania podpisu elektronicznego. Dzięki wprowadzonej zmianie zawarcie umowy leasingu jest szybsze i łatwiejsze, a przy odrobinie zaangażowania z obu stron nie wymaga nawet wizyty podatnika w placówce leasingodawcy.
Zmiana obowiązuje od 13.07.2025.
2. Ułatwienie dostępu do danych przedsiębiorcy w ZUS i KAS
Podatnicy, którzy chcą zweryfikować rzetelność potencjalnego kontrahenta czy partnera biznesowego, muszą nastawić się na czasochłonny proces. Obecnie konieczne jest:
- złożenie wniosku,
- oczekiwanie na odpowiedź,
- przekazanie uzyskanych informacji do banku lub zaangażowanej instytucji finansowej.
Omawiana zmiana rozszerzy zbiór podmiotów mających dostęp do pozyskiwania określonych danych z ZUS. Do grupy tej dołączą banki, instytucje finansowe, instytucje kredytowe, instytucje pożyczkowe, inne podmioty będące przedsiębiorcami, weryfikujące płatnika składek w zakresie jego sytuacji finansowej i/lub gospodarczej.
Uzyskane dane umożliwią wymienionym podmiotom określenie sytuacji finansowej i gospodarczej podatników, a także zweryfikowanie, czy sprawdzany przedsiębiorca:
- kwalifikuje się do uzyskania kredytu,
- jest rzetelnym partnerem biznesowym lub kontrahentem,
- terminowo opłaca należne składki ZUS,
- dysponuje płynnością finansową.
Do wszystkich tych informacji wymienione instytucje otrzymają dostęp za zgodą weryfikowanego przedsiębiorcy.
Zmiana będzie obowiązywać od 1.01.2028.
3. Zrównanie ważności dokumentacji elektronicznej z papierową
Proces cyfryzacji w administracji publicznej trwał od wielu lat, a zmiana z września 2025 roku stanowi jego zwieńczenie. Urzędy są wyposażone w odpowiednie urządzenia, a także działają według ustalonych standardów, dzięki czemu możliwe jest zrównanie ważności dokumentacji elektronicznej z tradycyjną.
Osoby, które muszą załatwić sprawy urzędowe, mogą to uczynić w zdecydowanej większości przypadków drogą elektroniczną – bez wizyt w urzędach, wypisywania podobnych wniosków w różnych placówkach czy dostarczania papierowych dokumentów.
Zmiana nie dotyczy jeszcze wszystkich usług publicznych, ale ich liczba w ostatnich latach wyraźnie się zwiększyła. Jednym z istotnych wyznaczników wprowadzonych zmian jest centralne repozytorium informacji o rejestrach publicznych.
Zmiana obowiązuje od 9.09.2025.
Grupa 3: Sprawiedliwość
Sprawy sądowe kojarzą się z długim czasem rozstrzygania, wysokimi kosztami postępowań oraz wysokim stopniem skomplikowania. Dzięki staraniom Rządowego Zespołu Deregulacyjnego w 2025 roku przyjęto 11 zmian, z których 7 wprowadzono już w życie.
1. Uproszczenie procedur odwoławczych w postępowaniach administracyjnych
Do tej pory złożenie odwołania od postanowienia lub skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego musiało być poprzedzone zwróceniem się do organu wydającego decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Dzięki deregulacji możliwe jest złożenie skargi bez wcześniejszego wniosku o ponowne rozpatrzenie skargi.
Zmiana obowiązuje od 13.07.2025.
2. Obniżenie górnej granicy stosunkowej opłaty sadowej od pisma
Zwolnienie od kosztów sądowych było przyznawane stosunkowo rzadko. Sądy odmawiały przedsiębiorcom zwolnienia, powołując się często na fakt, że przedsiębiorca posiadał środki na rachunku bankowym, a nawet na fakt, że jego wspólnicy lub akcjonariusze posiadali takie środki.
Spółki kapitałowe chcące ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych musiały więc wykazać z własnej inicjatywy, że wspólnicy lub akcjonariusze nie dysponują środkami na dokapitalizowanie spółki lub udzielenie pożyczki.
Sądy nie uwzględniały też często sytuacji, w której przedsiębiorca musiał gromadzić środki finansowe na okoliczność uiszczenia opłaty za wpis od pozwu.
Nowe przepisy obniżyły górną granicę stosunkowej opłaty sądowej z 200 000 zł do 100 000 zł. Dotyczy to spraw o prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu lub zaskarżenia przekracza 20 000 zł.
Zmiana obowiązuje od 23.09.2025.
Grupa 4: Energia i klimat
Deregulacja w zakresie energetyki i klimatu miała na celu przyspieszenie inwestycji, ograniczenie przeszkód administracyjnych i uproszczenie procedur.
Do szczególnie istotnych zmian deregulacyjnych z tej kategorii należą:
1. Przyspieszenie przyłączeń i odblokowanie mocy przyłączeniowych
Przedsiębiorcy, którzy planują inwestycje, często są blokowani przez brak infrastruktury sieciowej w miejscu, w którym chcą zainwestować. Nawet firmy dysponujące odpowiednimi środkami i gotowe wyłożyć własne środki na budowę odpowiedniej infrastruktury sieciowej nie są do tej pory w stanie tego uczynić – przepisy nie uwzględniają takiej sytuacji.
To się nie zmieni, choć postulat strony społecznej głosił, że wprowadzenie możliwości finansowania linii przesyłowych przez przedsiębiorców mogłoby się okazać korzystne zarówno dla firm, jak i dla państwa.
Rząd zaproponował nieco inne rozwiązanie. Planowana zmiana ma za zadanie przyspieszyć rozpatrywanie wniosków przyłączeniowych, a także zwiększyć dostępność mocy przyłączeniowych. Rozwiązaniem ma się okazać eliminacja rezerwowania mocy przyłączeniowej dla niezrealizowanych projektów. Blokują one dostęp do sieci i uniemożliwiają rozpoczęcie kolejnych – często lepiej rokujących – inwestycji.
Zmiana jest obecnie procedowana w Sejmie – daty wprowadzenia wciąż nie ma.
2. Upublicznienie informacji o dostępnych mocach, uproszczenie procedury składania wniosków o przyłączenie do sieci energetycznej
Obecnie przedsiębiorcy, którzy planują przyłączenie do sieci energetycznej, muszą przygotować się na spełnienie wielu obowiązków formalnych i złożenie wielu wniosków. Do tego wszystkiego w wielu przypadkach terminy składania wniosków pozostawały nieokreślone, co prowadziło do znaczącego wydłużenia procedur.
Wraz z wprowadzeniem planowanych zmian przedsiębiorstwa będą zobowiązane do publikowania informacji o dostępnych mocach w internecie. Zmniejszy się też liczba wymaganych dokumentów, a procedura składania wniosków zostanie znacząco uproszczona i ulegnie pełnej cyfryzacji. Określone też zostaną terminy na odpowiedź, dzięki czemu przedsiębiorca już w momencie składania wniosku online będzie w stanie oszacować, kiedy może spodziewać się odpowiedzi i kiedy jego projekt będzie mógł przejść do następnej fazy realizacji.
Zmiana jest obecnie procedowana w Sejmie – daty wprowadzenia wciąż nie ma.
Grupa 5: Edukacja, nauka, zdrowie
Mniejsze obciążenia administracyjne, prostsze procedury oraz porządek w wymaganiach formalnych dla szkół, uczelni, jednostek badawczych itp. – takie cele stanęły przed Rządowym Zespołem Deregulacyjnym. Jak wygląda sytuacja po zakończeniu pierwszego etapu deregulacji?
21 zmian zostało przekazanych do realizacji, spośród których aż 16 weszło w życie jeszcze w 2025 roku.
1. Zniesienie obowiązku wprowadzania informacji o inwestycjach do 100 tys. zł do systemu POL-on
Do tej pory podmioty systemu szkolnictwa wyższego i nauki musiały sporządzać sprawozdania z niemal wszystkich przedsięwzięć inwestycyjnych – bez uwzględniania ich wartości. Dzięki wprowadzonym zmianom instytuty badawcze i uczelnie mają obowiązek raportować inwestycje do systemu POL-on tylko w przypadku, gdy koszt inwestycji przekracza 100 tys. zł.
Zmiana obowiązuje od 9.09.2025 r.
2. Wystąpienie do KE z postulatem przywrócenia możliwości finansowania prototypów w projektach B+R
Od 2024 roku zasady finansowania kosztów budowy prototypów, linii pilotażowych i demonstratorów w projektach badawczo-rozwojowych były dostosowane do przepisów Art. 25 GBER. Oznacza to, że możliwe było jedynie odpisywanie kosztów amortyzacji w omawianym zakresie.
Zmiana wprowadzona w ramach deregulacji to jednak nie ostateczne załatwienie tej sprawy – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej przedstawiło Komisji Europejskiej oficjalne stanowisko. W ramach dokumentu zaproponowano umożliwienie finansowania kosztów ponoszonych w procesie konstruowania prototypów i linii demonstracyjnych – pod warunkiem wykorzystania ich w projektach B+R, a nie w celach komercyjnych.
Zmiana obowiązuje od 2.10.2025.
Grupa 6: Administracja i legislacja
To szczególnie istotna dla przedsiębiorców grupa zmian, w której nie zabrakło deregulacji istotnych i w znaczący sposób wpływających na funkcjonowanie polskich firm.
W ramach prac deregulacyjnych postawiono na większą przewidywalność, uproszczenie postępowań administracyjnych i ograniczenie skutków opóźnień występujących po stronie administracji.
Do realizacji przyjęto 25 zmian, spośród których 18 weszło w życie, a kolejnych 7 czeka na wdrożenie.
1. Wprowadzenie możliwości samodzielnego wyboru daty wypowiedzenia umowy OC
Umowa ubezpieczenia obowiązkowego zawarta dla pojazdu czy budynku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego obowiązywała do tej pory od dnia zawarcia do dnia wygaśnięcia. Oznaczało to, że nabywca pojazdu z ważnym OC nie mógł rozwiązać umowy z obecnym ubezpieczycielem i zawrzeć korzystniejszej – musiał najpierw zaczekać, aż obecna umowa wygaśnie.
Od 2025 roku w tej kwestii zaszły poważne zmiany – nabywcy mogą teraz wybrać datę wypowiedzenia umowy OC zawartej przez poprzedniego właściciela – dotyczy to nie tylko OC pojazdów mechanicznych, ale także OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz obowiązkowego ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych.
W nowych przepisach wyłączono, rzecz jasna, możliwość wskazania daty wstecznej.
Zmiana obowiązuje od 10.09.2025.
2. Wprowadzenie możliwości rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika
W postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu od lat brakowało przepisów, które wprowadziłyby rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatnika – zasada ta funkcjonowała jedynie w kontekście wątpliwości prawnych.
W ramach prac deregulacyjnych wprowadzono zasadę rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości faktycznych na korzyść podatnika dla postępowań podatkowych wszczętych z urzędu.
Warto pamiętać, że nie stosuje się tej zasady, jeżeli w sprawę zaangażowane są strony reprezentujące sprzeczne interesy lub gdy wynik postępowania wpływa bezpośrednio na interesy innych osób. Nie zastosujemy domniemania niewinności także gdy sprzeciwia się temu ważny interes publiczny.
Zmiana obowiązuje od 4.11.2025.
3. Wprowadzenie 6-miesięcznego vacatio legis w projektach ustaw podatkowych zawierających niekorzystne rozwiązania dla podatników
Przedsiębiorcy domagali się rozwiązania kwestii niewystarczającej ochrony podatników przed nagłymi zmianami przepisów – zwłaszcza tych wprowadzających niekorzystne rozwiązania dla podatników. Brak odpowiednio uregulowanego terminu na dostosowanie się do wprowadzanych zmian stanowi spore utrudnienie dla firm.
Rozwiązaniem zaproponowanym przez stronę społeczną jest wprowadzenie co najmniej 6-miesięcznego vacatio legis dla projektów ustaw zawierających niekorzystne rozwiązania dla podatników.
Zmiana jest obecnie procedowana w Sejmie – daty wprowadzenia wciąż nie ma.
Grupa 7: Rozwój gospodarczy
Prowadzenie działalności gospodarczej i realizacja inwestycji powinny być prostsze. Z takiego właśnie założenia wyszedł Rządowy Zespół Deregulacyjny, czego efektem jest 17 zmian przyjętych do realizacji. Spośród nich aż 13 weszło już w życie i funkcjonuje w polskim porządku prawnym.
1. Rozszerzenie definicji rzemiosła i rzemieślnika
Dawno nieaktualizowane definicje rzemiosła i rzemieślnika wymagały zmian, aby umożliwić zainteresowanym prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie rzemiosła.
Nowe definicje odpowiadają współczesnym standardom i umożliwiają rzemieślnikom prowadzenie działalności gospodarczej m.in. w formie spółki kapitałowej – gdy co najmniej jeden ze wspólników posiada kwalifikacje zawodowe w rzemiośle i wykorzystuje je w prowadzonej działalności. Do listy rzemiosł i rzemieślników dołączyli optycy i protetycy.
Zmiana obowiązuje od 13.07.2025.
2. Zniesienie obowiązku corocznego zgłaszania statusu podatkowego spółek jawnych
Do końca 2025 roku spółki jawne miały obowiązek składania informacji o wspólnikach posiadających prawa do udziału w zyskach spółki. Obowiązek ten był konieczny dla zachowania statusu podmiotu transparentnego w podatku CIT. Do tego w prawie istniał zapis o tym, że informację należy złożyć „przed rozpoczęciem roku obrotowego”, co budziło wątpliwości podatników.
Wprowadzone zmiany zniosły omawiany obowiązek – składanie informacji o wspólnikach jest obecnie obowiązkowe tylko w sytuacji, gdy doszło do zmiany składu wspólników oraz ich udziału w zyskach spółki.
Zmiana obowiązuje od 1.01.2026.
3. Likwidacja niektórych barier w Prawie budowlanym
Prawo budowlane zawiera wiele regulacji, których istnienie okazało się niepotrzebne. Wiele przepisów wyraźnie opóźniało inwestycje, a regulacje dotyczące odstępstwa od warunków technicznych okazały się niepotrzebnie skomplikowane.
Nowelizacja ustawy Prawo budowlane doprowadziła do likwidacji części barier. Wprowadzono możliwość zwolnienia z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę w niektórych przypadkach, a także zrezygnowano z wymogu uzyskiwania zgody na odstępstwo od warunków technicznych w kontekście przebudowy lub zmiany sposobu użytkowania istniejących obiektów.
Wprowadzone zmiany umożliwią inwestorom szybsze działanie w kontekście budowy i przebudowy obiektów.
Zmiana obowiązuje od 7.01.2026.
Grupa 8: Bezpieczeństwo
Działania deregulacyjne w zakresie bezpieczeństwa skupiały się przede wszystkim na uporządkowaniu procedur oraz doprecyzowaniu zasad. Priorytetem w tym przypadku było jednak zachowanie standardów bezpieczeństwa. W ramach Deregulacji 1.0 wprowadzono 5 zmian.
1. Działania przeciwdziałające wyłudzeniom kredytów
Banki i instytucje finansowe do tej pory nie mogły dokonywać weryfikacji tożsamości kontrahentów poprzez porównanie fotografii w okazywanym przez klienta dowodzie osobistym z fotografią przechowywaną w Rejestrze Dowodów Osobistych. Nowe zmiany dają tym podmiotom wgląd do bazy RDO, co zwiększa bezpieczeństwo danych i środków na kontach klientów.
Zmiana obowiązuje od 9.08.2025.
Grupa 9: Praca i polityka społeczna
Ułatwienia w kontekście zatrudnienia i dostępu do świadczeń, a także uproszczenie procedur – takie cele przyświecały działaniom deregulacyjnym w kontekście zmian w grupie 9. W 2025 roku do realizacji przekazano 12 zmian, spośród których 9 weszło już w życie.
1. Krótsze kontrole mikroprzedsiębiorstw i limity częstotliwości
Choć kontrole stanowią pewną niedogodność dla wszystkich firm, miały one szczególnie istotny wpływ na funkcjonowanie mikroprzedsiębiorstw. Trwające nawet 12 dni roboczych kontrole potrafiły mocno utrudnić prowadzenie działalności gospodarczej w tym okresie. Co więcej, kontrolerzy stosowali przepisy Prawa przedsiębiorców, które pozwalały na wydłużanie kontroli bez daty granicznej – jako powód wystarczyło podać chęć przeciwdziałania przestępstwom.
Mając to na uwadze, strona społeczna zaproponowała skrócenie czasu kontroli mikroprzedsiębiorców oraz wprowadzenie dodatkowych ograniczeń. Propozycje te zostały przyjęte i wprowadzone w życie.
Obecnie maksymalny czas kontroli mikroprzedsiębiorców w siedzibie firmy wynosi 6 dni roboczych (zamiast 12). Wydłużenie kontroli do 12 dni roboczych jest możliwe, ale tylko w sytuacji, gdy organ sprawdzający chce przeanalizować dokumenty – może to wówczas zrobić w siedzibie organu, nie dezorganizując pracy przedsiębiorstwa.
Kolejną, bardzo istotną zmianą, jest wprowadzenie trzech kategorii ryzyka (niskie, średnie, wysokie). Informacje o przypisanej firmie kategorii ryzyka są publiczne, a każda kategoria informuje m.in. o tym, jaka jest maksymalna częstotliwość kontroli w danym przedsiębiorstwie:
- firmy o niskim ryzyku – kontrola maksymalnie raz na 5 lat,
- firmy o średnim ryzyku – kontrola maksymalnie raz na 3 lata,
- firmy o wysokim ryzyku – brak ograniczeń.
Co więcej, organy kontrolne muszą przed dniem rozpoczęcia kontroli doręczyć przedsiębiorstwu wstępną listę wymaganych dokumentów – dzięki temu kontrole będą przebiegały sprawniej.
Zmiana obowiązuje od 13.07.2025.
2. Zniesienie obowiązku corocznego zgłaszania statusu podatkowego spółek jawnych
W razie konieczności wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, pracodawca musiał przekazać środki pracownikowi w dniu wygaśnięcia lub rozwiązania umowy o pracę. Drobna zmiana, wprowadzona w ramach deregulacji, sprawia że termin wypłaty ekwiwalentu jest teraz powiązany z terminem wypłaty wynagrodzeń u pracodawcy. W sytuacji, w której termin wypłaty wynagrodzeń następuje przed wygaśnięciem lub rozwiązaniem stosunku pracy, pracodawca wypłaca ekwiwalent do 10 dni od momentu zakończenia współpracy.
To zmiana organizacyjna, która jednak ułatwi przedsiębiorstwom rozliczanie się z pracownikami.
Zmiana obowiązuje od 27.01.2026.
3. Zmiana sposobu określania limitu przychodu dla działalności nierejestrowych
Limit przychodu dla działalności nierejestrowej do końca 2025 roku wynosił 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę – kwota ta dotyczyła miesięcznego przychodu należnego. Taki kształt przepisów powodował, że przedsiębiorstwa często traciły status działalności nierejestrowej przez nieznaczne przekroczenie przychodów (np. w nieco lepszym miesiącu).
W obecnych przepisach limit miesięczny ustąpił miejsca limitowi kwartalnemu. To zmiana, która sprawi, że przedsiębiorcom łatwiej będzie utrzymać status działalności nierejestrowej, bez konieczności „pilnowania” miesięcznych przychodów w obawie o utratę statusu.
Zmiana obowiązuje od 1.01.2026.
Grupa 10: Zmiany zawetowane przez Prezydenta RP
18 zmian nie doczekało się podpisu Prezydenta. Wśród nich były takie rządowe projekty jak:
- Prosty rachunek za prąd.
- Odstąpienie od karania podatników i księgowych za niezamierzone błędy i pomyłki.
- Racjonalizacja wymiaru kar w obrocie gospodarczym.
Część z zawetowanych projektów – zgodnie z zapowiedziami strony rządowej – powróci w innej, usprawnionej formie. Obecnie trwają prace nad zmianami w projektach ustaw, tak aby wątpliwości zgłoszone przez prezydenta mogły zostać rozwiane.
Dalsze plany rządu, czyli Deregulacja 2.0
Deregulacja 2.0 – takim określeniem posługuje się rząd, zapowiadając kolejne kroki w ramach programu. Nie jest to jednak tylko zmiana cyferki. Minister ds. Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu, Maciej Berek, zapowiedział kolejne etapy prac deregulacyjnych. Mają się one skupiać na systemowych zmianach, które nie tylko będą usuwać czy modyfikować niepotrzebne przepisy, ale także ustawią „filtry, dzięki którym nie będą tworzone nadregulacje, które później trzeba wyregulować”.
Obecnie w kalendarzu prac zespołów deregulacyjnych oraz inicjatywy SprawdzaMY znajdują się trzy najważniejsze punkty:
- analiza pozostałych 170 postulatów. które jeszcze nie zostały przyjęte do realizacji,
- doprowadzenie do końca projektów, które jeszcze nie weszły w życie,
- a wreszcie powrót do projektów odrzuconych przez weta prezydenta.
Podsumowanie
Trwająca już od ponad roku deregulacja w Polsce to proces bardzo szeroko zakrojony, który ma szansę na trwałe zmienić krajobraz prawny w naszym kraju. Długofalowe skutki starań osób i podmiotów zaangażowanych w Deregulację 1.0 oraz 2.0 staną się jednak widoczne dopiero w kolejnych miesiącach i latach. Wszystko wskazuje jednak na to, że Rządowy Zespół Deregulacyjny ma jeszcze pełne ręce roboty i w najbliższych miesiącach ten stan rzeczy nie ulegnie zmianie.
