ZUS dla nowych firm – z jakich ulg i preferencji mogą skorzystać przedsiębiorcy?
Obecnie przedsiębiorcy, którzy zakładają nowe firmy, mogą korzystać z jednej z czterech dostępnych ulg. To:
- Działalność nierejestrowa.
- Ulga na start.
- Preferencyjny ZUS (zwany także „Małym ZUS-em”).
- Mały ZUS Plus.
Każde z tych rozwiązań wymaga spełnienia konkretnych warunków i oferuje różne benefity. Omówimy po kolei każdy z nich.
Działalność nierejestrowa
Z działalności nierejestrowej (nieewidencjonowanej) możesz skorzystać, jeśli planujesz sprzedawać produkty lub świadczyć usługi, a Twoje przychody nie przekroczą 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali kwartału.
Innymi słowy – działalność nierejestrowa to dobre rozwiązanie, jeśli chcesz dorobić do pensji lub masz inne stałe źródła dochodu. To także opcja polecana dla najmłodszych przedsiębiorców – osób, które jeszcze znajdują się na utrzymaniu rodziców, ale chcą stawiać pierwsze kroki w biznesie.
Jakie są warunki prowadzenia działalności nierejestrowej?
Istnieją dwa główne kryteria, bez których prowadzenie działalności bez składek ZUS nie jest możliwe:
- Kwartalny limit przychodów
W 2026 roku limit kwartalnych przychodów dla działalności nieewidencjonowanej wynosi 10 813,50 zł (4 806 zł x 2,25). W kolejnych latach kwota ta będzie ulegać zmianie wraz ze zmianami w minimalnej krajowej pensji.
- Nowa działalność
Osoba, która chce prowadzić działalność nierejestrowaną, nie może prowadzić równolegle innej działalności gospodarczej. Co więcej, obowiązuje 5-letnia karencja. Oznacza to, że chcąc otworzyć działalność nierejestrową, nie możemy wykonywać działalności gospodarczej przez okres co najmniej 60 miesięcy, poprzedzający dzień uruchomienia działalności nieewidencjonowanej.
Ważne!
Działalność nierejestrowaną możesz prowadzić, jeśli masz firmę, ale jest ona zawieszona od co najmniej 60 miesięcy. Zawieszenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z jej niewykonywaniem.
Jakie są wady prowadzenia działalności nieewidencjonowanej?
Choć to pozornie najbardziej kusząca opcja, ponieważ oznacza brak konieczności odprowadzania jakichkolwiek składek (nie płacimy wówczas nie tylko ZUS-u, ale także składek zdrowotnych), to rozwiązanie ma sporą wadę – inną niż limit przychodów.
Przedsiębiorca prowadzący działalność nierejestrową nie jest objęty ubezpieczeniami społecznymi. To w gruncie rzeczy logiczne – brak składek oznacza brak ubezpieczenia. Wiąże się to z koniecznością ubezpieczenia się w inny sposób.
Co więcej: miesiące, w których osoba prowadzi działalność nieewidencjonowaną, nie wliczają się do stażu pracy (działalność nierejestrowa jest ignorowana przy obliczaniu renty lub emerytury).
Ważne!
Działalność nierejestrowa działa tylko w jedną stronę. Niemożliwe jest “wyrejestrowanie firmy”, na przykład gdy przychody z działalności spadną poniżej 225% minimalnego wynagrodzenia w ujęciu kwartalnym. W takiej sytuacji ze składek zwolniony może zostać jedynie ten przedsiębiorca, który zawiesi lub zamknie działalność.
Ulga na start
Zakładasz firmę po raz pierwszy lub po długiej przerwie i chcesz skorzystać z niższych składek, by łatwiej wejść w nową gałąź biznesu? Ulga na start sprawia, że nowi przedsiębiorcy nie muszą płacić składek na ZUS przez pierwsze 6 miesięcy. W tym czasie są jednak zobowiązani do uiszczania składek zdrowotnych. Pozwala to na spore oszczędności, jednak wiąże się (podobnie jak w przypadku działalności nierejestrowej) z brakiem świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że w razie choroby czy koniecznej rehabilitacji przedsiębiorca nie skorzysta z zasiłku chorobowego i pozostałych świadczeń zdrowotnych.
Ważne!
Ulga na start jest nieobowiązkowa – zakładając firmę możesz zdecydować się od razu na korzystanie ze składek preferencyjnych, przez co będziesz płacić więcej, ale zachowasz świadczenia ZUS.
Istnieją dwa warunki skorzystania z ulgi na start:
- działalność gospodarcza, którą podejmujesz, jest Twoją pierwszą lub podejmujesz ją ponownie po przerwie wynoszącej minimum 60 miesięcy od zamknięcia lub zawieszenia poprzedniej działalności,
- w ramach nowo otwartej działalności nie świadczysz usług na rzecz byłego pracodawcy (jeżeli współpracowaliście w tym lub poprzednim roku kalendarzowym).
Warto również pamiętać, że okresu, w którym przedsiębiorca korzysta z ulgi na start, nie wlicza się do emerytury oraz renty.
Jakich składek nie musisz opłacać, gdy korzystasz z Ulgi na start?
Ulga na start zwalnia przedsiębiorcę z opłacania:
- składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe),
- składek na Fundusz Pracy,
- składek na Fundusz Solidarnościowy.
Ważne!
W czasie, gdy korzystasz z Ulgi na start, wciąż masz obowiązek opłacać składki zdrowotne. Możesz też zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny.
Ważne!
Jeśli zdecydujesz się skorzystać z Ulgi na start, ale zatrudniasz pracowników, ulga obejmuje tylko Ciebie (osobę prowadzącą działalność gospodarczą). Składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy dla pracowników i zleceniobiorców musisz bezwzględnie opłacać od pierwszego dnia prowadzenia działalności.
Preferencyjne składki ZUS, czyli Mały ZUS
Po upływie pierwszych sześciu miesięcy prowadzenia działalności, aktualny system podatkowy nie pozostawia przedsiębiorcy większego wyboru: od tej pory musi opłacać składki preferencyjne. Nie należą się one jednak wszystkim bez wyjątku.
Jakie warunki należy spełnić, by skorzystać z preferencyjnego ZUS-u?
Podstawowe warunki, jakie należy spełnić, by móc opłacać preferencyjne składki ZUS, są analogiczne do wymienionych przy okazji Ulgi na start:
- W ramach działalności przedsiębiorca nie może wykonywać pracy, którą świadczył wcześniej na rzecz byłego pracodawcy (dotyczy to aktualnego i poprzedniego roku kalendarzowego).
- Otwarta właśnie działalność musi być pierwszą od co najmniej 60 miesięcy (licząc od zamknięcia lub zawieszenia poprzedniej działalności gospodarczej).
Ważne!
Pamiętaj, że jeśli w którymkolwiek momencie prowadzenia działalności gospodarczej, w ramach której korzystasz z preferencyjnego ZUS-u, zaczniesz świadczyć usługi na rzecz byłego pracodawcy, z tą chwilą utracisz prawo do korzystania z Małego ZUS.
W przypadku Preferencyjnego ZUS mamy jednak do czynienia z większą liczbą wykluczeń niż w kontekście Ulgi na start. Przedsiębiorca nie może skorzystać z preferencyjnego ZUS, jeśli w ciągu ostatnich 60 miesięcy:
- prowadził działalność twórczą lub artystyczną,
- prowadził działalność gospodarczą w ramach wolnego zawodu,
- był wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o., spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
- prowadził publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół.
Ważne!
Okres, przez jaki można opłacać preferencyjny ZUS, wynosi 24 miesiące – nie wlicza się w to okres ulgi na start. Oznacza to, że łącznie niższe składki można opłacać aż przez 30 miesięcy.
Jak oblicza się składki w ramach Preferencyjnego ZUS-u?
Przedsiębiorca standardowo płaci składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości zależnej od zadeklarowanej przez siebie podstawy. Mamy tu do czynienia z pewną dowolnością – przedsiębiorca może bowiem zadeklarować kwotę nie niższą niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto.
Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, by płacić wyższe składki – na przykład po to, by w przyszłości uzyskać wyższa świadczenia – na przykład zasiłek chorobowy, macierzyński czy opiekuńczy.
Przedsiębiorca, który korzysta z Preferencyjnego ZUS-u może zadeklarować kwotę nie mniejsza niż 30% minimalnego wynagrodzenia.
Ważne!
Szczegółem, który często umyka osobom, które zapoznają się z tematem Preferencyjnego ZUS-u, jest to, że w przypadku podstawowych składek deklaruje się minimum 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Z kolei w kontekście Preferencyjnego ZUS-u mowa o 30% minimalnego wynagrodzenia – to sprawia, że różnica wynosi o wiele więcej niż tylko 30%.
Ile ostatecznie wynosi Mały ZUS?
W ostatnich latach Preferencyjny ZUS przeszedł szereg zmian i dziś – w 2026 roku – przedsiębiorcy mogą korzystać ze stawek przedstawionych poniżej:
| ZUS Preferencyjny | Składki Standardowe | |
| Podstawa wymiaru składki ogólnie | min. 30% od minimalnego wynagrodzenia brutto | min. 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto |
| Podstawa wymiaru składki w 2026 roku | 1 441,80 zł | 5 652,00 zł |
| Składka emerytalna (19,52%) | 281,44 zł | 1103,27 zł |
| Składka rentowa (8%) | 115,34 zł | 452,16 zł |
| Składka chorobowa (2,45%) – dobrowolna | 35,32 zł | 138,47 zł |
| Składka wypadkowa (1,67%) | 24,08 zł | 94,39 zł |
| Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (2,45%) | 0 zł | 138,47 zł |
| Razem | 456,18 zł | 1926,76 zł |
Ważne!
Należy pamiętać, że składka wypadkowa nie ma stałej wysokości – jest zależna od branży, w której funkcjonuje przedsiębiorstwo oraz liczby osób zatrudnionych w firmie. Stopa 1,67% stosowana jest w firmach zatrudniających nie więcej niż 9 osób.
W 2026 roku kwota Małego ZUS-u wynosi minimalnie 420,86 zł (przy rezygnacji ze składki chorobowej) lub 456,18 zł (jeśli przedsiębiorca decyduje się na opłacanie składki chorobowej). Jednocześnie nie może przekraczać wysokości składki ryczałtowej (1926,76 zł).
Pamiętaj też, że niezależnie od tego, czy korzystasz z preferencyjnych składek na ZUS, czy też nie, masz obowiązek opłacania składki zdrowotnej.
Opłacałem obniżone składki ZUS przez 24 miesiące – co dalej?
Jeżeli zbliża się koniec okresu, w którym możesz korzystać z Preferencyjnego ZUS-u, możliwe są dwie drogi:
- przejście na standardowe składki ZUS,
- przejście na Mały ZUS Plus.
Jeśli planujesz przejść na tzw. „Duży ZUS” (czyli standardowe składki), musisz wyrejestrować się z obniżonych składek. W tym celu złóż wypełniony formularz ZUS ZWUA, a jako przyczynę wyrejestrowania wybierz „inne” (kod 600). Pamiętaj, że masz obowiązek wyrejestrować się z Małego ZUS-u w terminie do 7 dni od zakończenia okresu, w którym możesz z niego korzystać.
Przykład
Pan Marek korzystał z Preferencyjnego ZUS-u od 1.05.2024 roku. Okres, w którym może korzystać z preferencji, minął 30.04.2026 roku. Pan Marek musi się wyrejestrować do 7.05.2026.
Niezależnie, kiedy dokona wyrejestrowania, jako datę zgłoszenia powinien wpisać 1.05.2026 roku.
Kolejnym krokiem jest złożenie deklaracji ZUS DRA – w jej ramach wskazujesz podstawę wymiaru składek, która będzie obowiązywała od tej pory Twoją firmę.
Jeśli chcesz skorzystać z Małego ZUS-u Plus, sprawdź najpierw, czy spełniasz warunki – pełne omówienie znajduje się poniżej.
Mały ZUS Plus
Ostatnim krokiem, ułatwiającym młodym firmom wejście na rynek, jest wprowadzony w lutym 2020 roku Mały ZUS Plus.
Kto może skorzystać z Małego ZUS Plus?
To ułatwienie dostępne jest dla mniejszego grona przedsiębiorców – kluczowy warunek to przychody nieprzekraczające 120 000 zł w całym poprzednim roku kalendarzowym. Jeżeli przychody przedsiębiorstwa mieszczą się w wyznaczonym przedziale, przedsiębiorca może skorzystać z Małego ZUS Plus.
Drugim warunkiem jest prowadzenie działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym przez nie mniej niż 60 dni kalendarzowych.
Kiedy więc nie możesz opłacać składek w ramach Małego ZUS-u Plus?
- W pierwszym roku prowadzenia działalności gospodarczej.
- Jeżeli kwalifikujesz się do Małego ZUS.
Co trzeba zrobić, zanim skorzystasz z Małego ZUS-u Plus?
Złóż zestaw dokumentów zgłoszeniowych:
- Wyrejestruj się z ubezpieczeń drukiem ZUS ZWUA (z kodem tytułu ubezpieczenia zaczynającym się od 05 70 lub 05 72).
Zgłoś się do ubezpieczeń społecznych ZUS ZUA (z kodem tytułu rozpoczynającym się od 05 90 lub 05 92) lub ZUS ZZA – jeżeli podlegasz jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Ważne!
Jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą dłużej niż 24 miesiące, ale jego przychody w poprzednim roku kalendarzowym zmalały do poziomu poniżej 120 000 zł, może skorzystać z Małego ZUS Plus. W tym celu powinien wyrejestrować się z ubezpieczeń ZUS ZWUA, a następnie zgłosić się do ubezpieczenia ZUS ZUA.
Do kiedy możesz korzystać z Małego ZUS Plus?
Z ulgi Mały ZUS Plus możesz korzystać przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej. Oznacza to, że w ciągu prowadzenia firmy przez pięć lat, aż przez trzy lata możesz korzystać z Małego ZUS Plus.
Przykład
Pan Marek prowadzi działalność gospodarczą od wielu lat, ale jego przychody nie przekraczają 120 000 zł rocznie – spełnia więc kluczowy warunek, uprawniający go do korzystania z Małego ZUS Plus.
Od stycznia 2026 roku pan Marek korzysta więc z ulgi – i będzie mógł kontynuować opłacanie obniżonych składek aż do:
- momentu, w którym przekroczy roczny limit przychodów (120 000 zł),
- 31.12.2028 roku
w zależności od tego, co nastąpi wcześniej.
Warto pamiętać, że w powyższym przykładzie przedsiębiorą od 2029 roku będzie musiał przejść na standardowe składki ZUS, ale obowiązek ich opłacanie będzie go dotyczył przez kolejne dwa lata – od 1 stycznia 2029 do 31 grudnia 2030 roku. Jeśli w 2030 roku jego przychody nie przekroczą 120 000 zł, od stycznia 2031 roku znów będzie mógł przejść na Mały ZUS Plus – i to na kolejne 36 miesięcy.
Jak ustalić podstawę składki w Małym ZUS Plus?
Mały ZUS Plus – podobnie jak pozostałe rozwiązania – pozwala zadeklarować podstawę składki. Musi się ona zmieścić w przedziale pomiędzy 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku a 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego ustalonego na dany rok.
W 2026 roku deklarowana podstawa składek przy korzystaniu z Małego ZUS Plus musi wynosić pomiędzy 1 441,80 zł a 5 652,00 zł.
Podsumowanie
Jeżeli przedsiębiorca zakładający działalność po raz pierwszy (lub co najmniej po upływie 60 miesięcy od zamknięcia lub zawieszenia poprzedniej) chce płacić jak najmniejsze składki, może zaplanować swoją ścieżkę w ten sposób:
- najpierw skorzysta z ulgi na start, w trakcie trwania której będzie opłacać jedynie składki zdrowotne (może tak robić przez maksymalnie 6 miesięcy),
- następnie przejdzie na Mały ZUS, dzięki czemu będzie opłacał preferencyjne składki ZUS oraz składkę zdrowotną w pełnej wysokości (24 miesiące),
- wreszcie zacznie opłacać standardowe składki lub – jeżeli spełni warunki – skorzysta z Małego ZUS Plus (do momentu przekroczenia limitu przychodów lub aż upłynie 36 miesięcy).
W ten sposób przedsiębiorca spędzi łącznie aż 30 pierwszych miesięcy prowadzenia działalności na preferencyjnych zasadach, a następnie kolejnych 36 miesięcy na Małym ZUS Plus – jeżeli spełni kryterium przychodowe.
Najczęściej zadawane pytania
Z jakich form wsparcia mogą korzystać nowe firmy?
Nowi przedsiębiorcy (oraz osoby uruchamiające działalność gospodarczą co najmniej po 60 miesiącach od zamknięcia lub zawieszenia poprzedniej) mogą:
- założyć działalność nierejestrową,
- skorzystać z ulgi na start,
- opłacać preferencyjny ZUS (tzw. „Mały ZUS”),
- korzystać z preferencji Mały ZUS Plus.
Kto kwalifikuje się do skorzystania z preferencyjnego ZUS?
Z Małego ZUS możesz skorzystać, jeśli:
- zakładasz nową firmę lub otwierasz działalność po upływie minimum 60 miesięcy od zamknięcia lub zawieszenia poprzedniej,
- nie wykonujesz działalności na rzecz poprzedniego pracodawcy (tj. firmy, dla której pracowałeś lub pracowałaś w tym lub poprzednim roku kalendarzowym),
- w ciągu ostatnich 60 miesięcy:
- nie prowadziłeś działalności twórczej lub artystycznej,
- nie prowadziłeś działalności gospodarczej w ramach wolnego zawodu,
- nie byłeś wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o., spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
- nie prowadziłeś publicznej lub niepublicznej szkoły, innej formy wychowania przedszkolnego, placówki lub ich zespołu.
Ile wynosi preferencyjny ZUS w 2026 roku?
W 2026 roku minimalna stawka Małego ZUS wynosi:
- 420,86 zł, jeżeli rezygnujesz z opłacania składki na ubezpieczenie chorobowe,
- 456,81 zł, jeżeli zdecydujesz się opłacać składkę chorobową.
Możesz zadeklarować większą podstawę składek, jednak nie może ona przekroczyć wysokości składki ryczałtowej – w 2026 roku wynosi ona 1926,76 zł.
Jak długo można korzystać z preferencyjnego ZUS?
Z Małego ZUS możesz korzystać maksymalnie przez 24 miesiące. Po upływie tego okresu możesz przejść na standardowe składki ZUS lub – po spełnieniu warunków – na Mały ZUS Plus.
