Jak zatrudnić osobę niepełnosprawną?
Zanim zaczniemy, chciałbym zwrócić uwagę każdego pracodawcy rozważającego zatrudnienie osoby z niepełnosprawnościami na ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 roku – to właśnie ten dokument powinien być głównym punktem odniesienia w razie wystąpienia jakichkolwiek wątpliwości.
Stopień niepełnosprawności
Jeżeli chcesz zatrudnić w swojej firmie osoby niepełnosprawne, warto najpierw zaznajomić się z przyjętymi stopniami niepełnosprawności. W polskim prawie występują trzy – lekki, umiarkowany i znaczny. Z każdym z nich wiążą się inny zestaw obowiązków i korzyści wynikających z zatrudnienia.
Powinieneś – jako przyszły pracodawca osoby lub osób z niepełnosprawnościami – dobrze znać różnice pomiędzy tymi stopniami także po to, by odpowiednio dobrać oferty pracy do zadań, jakie mogą wykonywać osoby z niepełnosprawnościami – na niektórych stanowiskach świetnie sprawdzą się osoby niepełnosprawne nawet w stopniu znacznym, inne stanowiska z kolei pozwolą jedynie na zatrudnienie osób o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Jakie warunki muszą spełnić pracownicy?
Zanim osoba z niepełnosprawnością będzie mogła podjąć pracę, konieczne będzie uzyskanie zgody na wykonywanie pracy – wydaje ją lekarz medycyny pracy. Ponadto pracownik niepełnosprawny musi okazać pracodawcy orzeczenie o niepełnosprawności – najpóźniej w dniu zawarcia umowy.
O co musi zadbać pracodawca?
Zatrudniając osoby z niepełnosprawnościami pracodawca zobowiązuje się do przestrzegania zasad zawartych we wspomnianej wcześniej ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej – w tym między innymi zapewnienia odpowiednich warunków pracy. Jakie dokładnie obowiązki niesie za sobą zatrudnienie pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności?
Ograniczenia dotyczące czasu pracy
Osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności mogą pracować maksymalnie 8 godzin na dobę (40 godzin tygodniowo). Osoby o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności mogą spędzać w pracy najwyżej 7 godzin dziennie (35 godzin tygodniowo). Zgodnie z przepisami niemożliwe jest także zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami w godzinach nocnych, a także oferowanie im nadgodzin. Od tych dwu reguł istnieją jednak wyjątki – w porze nocnej mogą pracować osoby zatrudnione na stanowisku związanym z ochroną mienia lub monitoringiem. Ponadto pracownik może wystąpić do lekarza o zgodę na pracę w godzinach nocnych lub nadliczbowych. Ponadto, każdemu pracownikowi z niepełnosprawnością przysługuje prawo do dodatkowej przerwy w pracy – ma ona służyć gimnastyce lub odpoczynkowi. Do ustawowych 15 minut przysługujących każdemu pracownikowi należy doliczyć drugie tyle – czas ten wlicza się do czasu pracy.
Dodatkowy urlop wypoczynkowy
Każda zatrudniona osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowych 10 dni urlopu wypoczynkowego w ciągu roku. Jedynym ograniczeniem jest konieczność przepracowania minimum jednego roku od momentu otrzymania orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto, jeżeli pracownik ma prawo do dłuższego urlopu wypoczynkowego z innego powodu niż posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, nie może on przekroczyć łącznie 10 dodatkowych dni w ciągu roku kalendarzowego.
Dodatkowe płatne zwolnienie z pracy
Ci spośród pracowników, którzy posiadają umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności, mają prawo do dodatkowego zwolnienia z pracy raz w roku na okres nie dłuższy niż 21 dni roboczych. Zwolnienie to może zostać przez pracownika wykorzystane w jednym ze wskazanych celów, na przykład: uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym, badaniach specjalistycznych, zabiegach, czy w celu naprawy lub zaopatrzenia się w sprzęt ortopedyczny.
Przystosowanie stanowiska pracy
Art. 4, pkt. 5 ustawy o rehabilitacji mówi wyraźnie o tym, że jeśli pracodawca zatrudnia osobę o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, wówczas ma obowiązek przystosować jej stanowisko pracy. Z kolei ustawowa definicja przystosowanego stanowiska pracy to “stanowisko pracy, które jest oprzyrządowane i dostosowane odpowiednio do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności” – jest to więc termin bardzo pojemny i nieprecyzyjny.
Ważne!
Pracodawcy mogą wystąpić do PFRON z wnioskiem o zwrot kosztów adaptacji stanowiska pracy dla potrzeb niepełnosprawnych pracowników. To tylko jeden z wielu przykładów wsparcia, jakie może uzyskać pracodawca zatrudniający osoby z niepełnosprawnościami.
Aby jak najlepiej dostosować stanowisko pracy do potrzeb osoby z niepełnosprawnością, najlepiej jeszcze w trakcie rekrutacji dowiedzieć się, jakie oczekiwania ma przyszły pracownik wobec swojego stanowiska pracy – jakich udogodnień się spodziewa, jakie znacząco ułatwią mu pracę, a bez jakich wręcz nie będzie w stanie komfortowo wykonywać swoich obowiązków.
Aby możliwie jak najdokładniej przygotować się na współpracę z osobami niepełnosprawnymi, pracodawca powinien także przyjrzeć się dwóm dokumentom: Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych.
Ważne!
O wszystkich warunkach zatrudnienia należy poinformować pracownika w formie pisemnej – nie później niż 7 dni po zawarciu umowy. Informacja dla pracownika niepełnosprawnego o warunkach zatrudnienia musi zawierać dane dotyczące wymiaru czasu pracy, terminu wypłaty wynagrodzeń, przysługującego urlopu wypoczynkowego, długości okresu wypowiedzenia oraz układzie zbiorowym pracy.
Zatrudnienie pracownika niepełnosprawnego a dofinansowanie z PFRON
Nie tylko przystosowanie stanowiska pracy może zostać objęte zwrotem kosztów dla pracodawcy. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przewiduje wiele form pomocy dla pracodawców, którzy zdecydują się dać zatrudnienie OzN. Jako pracodawca możesz:
- postarać się o dofinansowanie do wynagrodzenia dla pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności;
- uzyskać zwrot kosztów zatrudnienia i szkolenia pracowników, którzy będą pomagać niepełnosprawnym pracownikom;
- otrzymać zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby niepełnosprawnej;
- wystąpić o zwolnienie z wpłat na PFRON.
Dofinansowanie do wynagrodzenia dla pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności
Możliwość otrzymania dofinansowania do wynagrodzenia zależy od kilku czynników. Najistotniejszym jest stopień niepełnosprawności pracownika – to od niego w głównej mierze zależeć będzie kwota dofinansowania.
PFRON może dofinansować:
- 2 760 zł, jeżeli pracodawca zatrudni osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 1 550 zł w przypadku osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
- 575 zł za zatrudnienie osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Co więcej – kwota dofinansowania może ulec zwiększeniu, jeżeli pracownik posiada orzeczenie:
- 01-U (upośledzenie umysłowe);
- 02-P (choroba psychiczna);
- 04-O (choroby narządu wzroku w stopniu umiarkowanym i znacznym);
- 06-E (epilepsja);
- 12-C (całościowe zaburzenia rozwojowe).
W takim przypadku do kwoty dofinansowania dodaje się:
- 1 200 zł – dla osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (łącznie 3 960 zł);
- 900 zł – dla pracowników o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (łącznie 2 450 zł);
- 600 zł – dla osób z niepełnosprawnościami w stopniu lekkim (łącznie 1 175 zł).
Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na wysokość ewentualnego dofinansowania, jest oczywiście wymiar czasu pracy osoby niepełnosprawnej – punktem wyjściowym jest cały etat, a w przypadku mniejszej części etatu kwotę oblicza się proporcjonalnie.
PRZYKŁAD
Firma chce zatrudnić pana Mateusza, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym oznaczone symbolem 04-O. Jego pracodawca mógłby więc liczyć na dofinansowanie w wysokości 2 100 zł (1 200 + 900 z racji znacznego uszkodzenia wzroku pracownika). Ze wstępnych ustaleń pomiędzy stronami wynika jednak, że pan Mateusz będzie pracował w niepełnym wymiarze godzin – jedynie od poniedziałku do czwartku. 80% etatu przekłada się bezpośrednio na kwotę dofinansowania, które będzie wynosić nie więcej niż 1 680 zł miesięcznie.
Dofinansowanie do wynagrodzenia a koszty płacy
Na koszty płacy ponoszone przez pracodawcę składają się nie tylko wynagrodzenie brutto dla pracownika, ale również składki na ubezpieczenia (emerytalne, rentowe i wypadkowe) oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy.
Dofinansowanie pozyskane z PFRON nie może przekroczyć 75% kosztów płacy (90%, jeżeli pracodawca nie prowadzi działalności gospodarczej).
Zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy
Jeżeli pracodawca chce zatrudnić osobę niepełnosprawną, może wystąpić o zwrot kosztów wyposażenia jej stanowiska pracy. Dzięki temu będzie mógł sfinansować zakup niezbędnych sprzętów (komputera, urządzeń peryferyjnych, krzesła ergonomicznego, a nawet biurka czy regału) w kwocie nieprzekraczającej piętnastokrotności średniego wynagrodzenia.
O taki zwrot kosztów może ubiegać się pracodawca, który:
- deklaruje chęć zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na okres minimum 36 miesięcy;
- oferuje umowę o pracę;
- uzyska pozytywną opinię PIP.
Wniosek w tej sprawie pracodawca składa do starosty właściwego dla miejsca zarejestrowania osoby niepełnosprawnej, którą ma zamiar zatrudnić.
Ważne!
Jeżeli mimo deklaracji pracodawca nie dopełni warunku zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na okres minimum 36 miesięcy, będzie zobowiązany do zwrotu dofinansowania w całości.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie warunki musi spełnić pracownik z niepełnosprawnością przed podjęciem pracy?
Zanim osoba z niepełnosprawnością podejmie pracę, musi uzyskać zgodę na jej wykonywanie, którą wydaje lekarz medycyny pracy. Ponadto pracownik musi okazać pracodawcy orzeczenie o niepełnosprawności – najpóźniej w dniu zawarcia umowy. Podstawowym aktem prawnym regulującym te kwestie jest ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 roku.
Ile godzin może pracować osoba z niepełnosprawnością?
Osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności mogą pracować maksymalnie 8 godzin na dobę (40 godzin tygodniowo), a osoby ze stopniem umiarkowanym lub znacznym – najwyżej 7 godzin dziennie (35 godzin tygodniowo). Co do zasady nie można ich zatrudniać w godzinach nocnych ani w nadgodzinach; wyjątkiem są stanowiska związane z ochroną mienia lub monitoringiem oraz sytuacje, gdy pracownik uzyska na to zgodę lekarza. Każdej osobie z niepełnosprawnością przysługuje też dodatkowa 15-minutowa przerwa (poza ustawową), wliczana do czasu pracy.
Ile dodatkowego urlopu przysługuje osobie z niepełnosprawnością?
Osobie z niepełnosprawnością przysługuje dodatkowe 10 dni urlopu wypoczynkowego w ciągu roku. Warunkiem jest przepracowanie co najmniej jednego roku od momentu otrzymania orzeczenia o niepełnosprawności. Jeśli pracownik ma prawo do dłuższego urlopu z innego tytułu, łączny wymiar dodatkowego urlopu nie może przekroczyć 10 dni w roku kalendarzowym.
Kiedy pracodawca ma obowiązek przystosować stanowisko pracy?
Zgodnie z art. 4 pkt 5 ustawy o rehabilitacji, obowiązek przystosowania stanowiska pracy powstaje, gdy pracodawca zatrudnia osobę o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Przystosowane stanowisko to takie, które jest oprzyrządowane i dostosowane do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Pracodawca może wystąpić do PFRON o zwrot kosztów adaptacji stanowiska, a potrzeby pracownika najlepiej ustalić już na etapie rekrutacji.
Jakie dofinansowanie do wynagrodzenia z PFRON przysługuje pracodawcy?
Wysokość dofinansowania z PFRON zależy głównie od stopnia niepełnosprawności pracownika i wynosi:
• 2 760 zł za pracownika zaliczonego do znacznego stopnia niepełnosprawności,
• 1 550 zł za pracownika zaliczonego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,
• 575 zł za pracownika zaliczonego do lekkiego stopnia niepełnosprawności.
Kwoty te mogą wzrosnąć, jeżeli pracownik ma orzeczenie o określonym schorzeniu (m.in. 01-U, 02-P, 04-O, 06-E, 12-C) – wtedy dolicza się:
• dodatkowe 1 200 zł przy znacznym stopniu niepełnosprawności,
• dodatkowe 900 zł przy umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
• dodatkowe 600 zł przy lekkim stopniu niepełnosprawności.
Jak uzyskać zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby z niepełnosprawnością?
Pracodawca może wystąpić o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy (np. komputera, urządzeń peryferyjnych, krzesła ergonomicznego, biurka) w kwocie nieprzekraczającej piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Warunkami są:
- deklaracja zatrudnienia osoby z niepełnosprawnością na okres minimum 36 miesięcy,
- oferta umowy o pracę,
- pozytywna opinia PIP.
W celu uzyskania zwrotu, pracodawca powinien złożyć wniosek do starosty właściwego dla miejsca zarejestrowania przyszłego pracownika. Niedotrzymanie warunku 36 miesięcy zatrudnienia oznacza obowiązek zwrotu dofinansowania w całości.
