Czy dług może się przedawnić?
Tak, po określonym czasie (w zależności od przypadku) i przy spełnieniu konkretnych warunków może mieć miejsce przedawnienie długu. Wówczas jego spłacenie staje się jedynie dobrą wolą dłużnika. Szczegółowe zasady dotyczące przedawnienia długów znajdują się w Kodeksie Cywilnym. Art. 117. § 1. wskazuje, że: „Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu”.
Jednym z takich wyjątków jest kredyt hipoteczny. Przedawnienie długu wobec banku dotyczy w tym przypadku jedynie odsetek. Po określonym czasie bank ma ponadto prawo sprzedać nieruchomość (np. korzystając z licytacji komorniczej) i w ten sposób odzyskać zaległe środki. Może to zrobić nawet w momencie, gdy minął teoretyczny termin przedawnienia roszczeń.
Co to jest przedawnienie długu?
Czym dokładnie jest przedawnienie długu i na czym ono polega? Terminem przedawnienia długu określa się moment, w którym dłużnik nie ma już prawnego obowiązku, by spłacić zadłużenie. Jeśli wystąpi przedawnienie roszczeń, dłużnik nie może być już ścigany przez sąd, komornika czy inną instytucję (np. firmę zajmującą się windykacją).
To powoduje, że z prawnego punktu widzenia nie musi płacić swojemu wierzycielowi. Wciąż może to zrobić, jednak jest to jedynie jego dobra wola.
Pamiętaj jednak, że przedawniony dług nie znika i nie zostaje automatycznie umorzony. W konkretnym momencie ustaje po prostu obowiązek jego spłaty. Informacja o nieopłaconym zobowiązaniu nadal znajduje się m.in. w BIK, co obniża zdolność kredytową i zmniejsza wiarygodność, np. w oczach inwestorów czy kontrahentów.
Art. 1171. § 1. Kodeksu Cywilnego wskazuje ponadto: „W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności”.
Kiedy dług ulega przedawnieniu?
Po jakim czasie następuje przedawnienie długu? Zgodnie z Kodeksem Cywilnym standardowo termin przedawnienia następuje po upływie 6 lat. Dla długów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej okres ten wynosi 3 lata. Jeżeli roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, przedawnienie długu również następuje po 3 latach. W jaki sposób liczyć termin przedawnienia długu?
Najważniejszym momentem jest tzw. data wymagalności roszczenia. Chodzi o dzień, od którego liczony jest dług – a więc tak naprawdę dzień wypadający po terminie zapłaty zobowiązania.
PRZYKŁAD
Gdy wystawiasz fakturę, której termin płatności to 14 września 2022 r., data wymagalności roszczenia to 15 września 2022 r. I to właśnie od 15 września 2022 r. jest liczony czas do momentu przedawnienia długu (kilka lat). Czyli innymi słowy: właśnie od tego dnia rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia.
Dokładny termin podano w art. 18 Kodeksu Cywilnego: „[…] koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.
Jeśli moment płatności minął 14 września 2022 r., a termin przedawnienia roszczeń w tym przypadku to 3 lata, bieg przedawnienia liczy się do końca roku kalendarzowego 2025.
Pamiętaj ponadto, że koniec terminu przedawnienia jest ustalany dla każdej raty osobno (jeśli zgodnie z umową spłata odbywa się w częściach). Tak wygląda m.in. przedawnienie długu bankowego.
Okres przedawnienia długu – termin przedawnienia u komornika, mandatu, kredytu itp.
Chociaż podstawowy termin przedawnienia długu to 6 lub 3 lata, istnieje wiele różnych wyjątków opisanych w prawie. Jakie są najczęstsze okresy, po których nie można prawnie dochodzić spłaty zadłużenia? Oto przykłady:
- 1 rok: mandat za jazdę bez biletu komunikacją,
- 2 lata: debet na koncie, niezapłacone faktury,
- 3 lata: usługi telekomunikacyjne, czynsz, kredyt lub pożyczka (bank, chwilówka), mandat karny,
- 5 lat: przedawnienie długu z tytułu nieopłaconego podatku dochodowego, VAT, ZUS lub abonamentu RTV.
A czy jest możliwe przedawnienie długu u komornika? Teoretycznie w momencie, gdy sąd skieruje sprawę do komornika, dług może przedawnić się po 6 latach. W praktyce przedawnienie długów w egzekucji komorniczej jest właściwie niemożliwe, bo istnieje niewielka szansa, że komornik po prostu „odpuści”.
Czym jest przerwanie biegu przedawnienia długu?
Chociaż niektórym wydaje się, że wystarczy po prostu nie płacić kilka lat, by uniknąć spłacenia zadłużenia – nie zawsze jest to prawdą. Istnieją konkretne czynności, które sprawiają, że możliwe jest przerwanie biegu przedawnienia długu. Po wystąpieniu dowolnej z nich, okres przedawnienia biegnie na nowo (nie jest zatrzymany, tylko liczy się raz jeszcze).
Co przerywa bieg przedawnienia? Do najważniejszych przykładowych czynności należą:
- podjęcie mediacji lub negocjacji, by rozwiązać sprawę polubownie,
- rozpoczęcie sprawy w sądzie,
- złożenie wniosku o uznanie długu,
- nadanie klauzuli wykonalności,
- przekazanie dowolnej kwoty na rzecz spłaty długu (nawet jeśli to tylko niewielka część całości),
- wniosek o egzekucję komorniczą.
Przedawnienie długów ma więc miejsce tylko wtedy, gdy ani wierzyciel, ani dłużnik w konkretnym okresie nie podejmą żadnych czynności, żeby pieniądze zostały spłacone. Czynności takie można podjąć nawet pod sam koniec okresu spłaty, np. gdy do momentu przedawnienia zostało tylko kilka dni.
Przedawnienie długu w praktyce
Jak dokładnie wygląda przedawnienie roszczenia krok po kroku? Warto poznać te wszystkie mechanizmy w praktyce.
Pan Jan nie opłacił faktury opiewającej na 10 tys. złotych. Termin zapłaty minął 15 maja 2022 r. Data wymagalności roszczenia dla takiego zobowiązania to zatem 16 maja 2022 r. W tym przypadku termin przedawnienia długu wynosi 2 lata. Jeżeli nikt nie przerwie biegu przedawnienia długu do 31 grudnia 2024 r., od 1 stycznia 2025 r. pan Jan nie będzie miał obowiązku zwrócenia pieniędzy.
Gdzie sprawdzić, czy dług jest przedawniony?
Jak sprawdzić przedawnienie długu? Najlepiej przejrzeć umowy, faktury itp. w poszukiwaniu terminu spłaty. Później można policzyć, ile dokładnie czasu minęło. Innym sposobem jest przejrzenie rejestrów BIK i BIG. Znajdują się tam wszystkie nieopłacone zobowiązania.
Jak udowodnić przedawnienie długu?
Prawo jest w tej sytuacji po stronie dłużnika – po upływie terminu przedawnienia i w sytuacji, gdy wszystkie warunki zostaną zachowane, nie ma on obowiązku zwrotu pieniędzy. Z punktu widzenia przedsiębiorcy najlepszym wyjściem jest więc skrupulatne pilnowanie swoich kontrahentów i ewentualne dochodzenie wierzytelności przed terminem zapadalności.
Praktyka pokazuje, że w większości przypadków skuteczną metodą na odzyskanie należności i niedopuszczenie do przedawnienia długów jest wszczęcie mediacji. To metoda, która pokazuje, że przedsiębiorca chce rozwiązać sprawę polubownie. Postępowanie sądowe to coś, czego z reguły obie strony chcą uniknąć, dlatego w zdecydowanej większości przypadków po mediacjach dochodzi do spłaty zobowiązania przez dłużnika.
A co w sytuacji, gdy sprawa zostanie wniesiona do sądu czy np. firmy windykacyjnej – a zadłużenie uległo już przedawnieniu? W takim momencie dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia, a sąd prawdopodobnie oddali sprawę.
Na czym polega uznanie długu przedawnionego? Uznanie długu a przedawnienie
Uznanie roszczenia, spłacenie części kwoty lub podjęcie mediacji, zanim podstawowy termin przedawnienia rzeczywiście upłynie – między innymi to powoduje, że bieg zostaje przerwany. Dłużnik może jednak sprawić, że bieg przedawnienia zacznie się całkowicie na nowo.
Co jednak w sytuacji, gdy dłużnik uzna dług za przedawniony, np. składając konkretny wniosek? Nie oznacza to jeszcze, że termin zacznie biec na nowo. Takie zachowanie może zostać jednak zinterpretowane przez sąd w specjalny sposób.
Jaki? Może on uznać, że dana osoba dobrowolnie zrzekła się możliwości powoływania na zarzut przedawnienia roszczenia. A to spowoduje konieczność zapłaty. Wszystko zależy jednak od indywidualnej interpretacji sędziego.
Jakie są skutki przedawnienia długu?
Gdy dojdzie do przedawnienia długu, dłużnik nie ma prawnego obowiązku, żeby go spłacać. Niespłacenie zobowiązania jest jednak po prostu nieuczciwe.
Przedawnienie długu nie skutkuje jego umorzeniem, dlatego nie znika on z rejestrów. Co to oznacza w praktyce? Wciąż jest widoczny np. w BIK oraz BIG. Z rejestru usuwa się tylko te długi, które umorzono (np. w sądzie) lub które zostały opłacone. Przedawniony dług nadal jest nieopłaconym zobowiązaniem.
Osoba z przedawnionym długiem może mieć problem np. z uzyskaniem kredytu czy pożyczki lub leasingu, znalezieniem kontrahentów, wykupieniem ubezpieczenia na życie albo uzyskaniem wsparcia rozwoju działalności gospodarczej przez inwestora.
Przedawnione długi można usunąć z rejestru dłużników tylko spłaceniem ich lub ewentualnie po zawarciu ugody z wierzycielem (zawieszenie publikacji takiego wpisu). Zawsze warto ponadto negocjować i poprosić np. o rozłożenie zobowiązania na raty, zamiast w nieskończoność uchylać się od płatności. To szczególnie dobre rozwiązanie dla przedsiębiorców, którym zależy na wiarygodności w oczach kontrahentów.
