Aktualizacja prawa – nowy zapis w ustawie o prawach konsumenta
Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta już wcześniej mówiła o możliwości zwrotu towaru zakupionego przez internet. Problem jednak tkwił w tym, że w rozumieniu ustawy osoba prowadząca działalność gospodarczą i kupująca towary na fakturę… nie była konsumentem.
Na szczęście ten stan rzeczy uległ zmianie – najpierw dzięki wprowadzeniu do ustawy o prawach konsumenta artykułu 38a, a następnie kolejnym aktualizacjom prawa. Art. 38a został w międzyczasie uchylony, ale dziś (wrzesień 2025) w mocy są przepisy art. 3855 Kodeksu cywilnego. Mówi on, że przepisy dotyczące konsumentów, zawarte w art. 3851-3853 stosuje się również do osób fizycznych zawierających umowę bezpośrednio związaną z prowadzoną przez nie jednoosobową działalność gospodarczą.
Reguła ta jednak wyraźnie wskazuje, że z treści umowy musi wynikać, iż nie posiada ona charakteru zawodowego, wynikającego z przedmiotu wykonywanej przez nią działalności gospodarczej.
Istotny w tym kontekście może być także art. 5564 KC, który wskazuje, że wszystkie przepisy dotyczące konsumenta, zawarte w dziale II “Rękojmia za wady”, stosuje się także do osób fizycznych, które zawierają umowy bezpośrednio związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zastosowanie mają tu także wyjątki wymienione we wcześniej omawianym artykule – umowa nie może więc mieć charakteru zawodowego.
Co więcej, z tej zasady wyklucza się art. 558 §1, zdanie drugie.
Wnioski płynące ze zmian w Kodeksie cywilnym
Ze zaktualizowanej treści ustawy wynika, że osoby zajmujące się działalnością gospodarczą mogą dokonać odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy, co stawia ich na równi z konsumentami. Istnieje jednak kilka warunków, które należy spełnić.
Po pierwsze: zmiana dotyczy jedynie jednoosobowych działalności gospodarczych, co oznacza, że spółki nadal nie mogą skorzystać z ustawowego prawa do zwrotu towaru kupionego przez internet na fakturę.
Po drugie: zwrot towaru zakupionego na fakturę będzie możliwy jedynie, jeżeli zakup jest związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, ale nie ma charakteru zawodowego. I to właśnie ten zapis budzi wątpliwości, bo czym właściwie jest ten charakter zawodowy?
Który zakup firmowy ma charakter zawodowy?
Ani w ustawie o prawach konsumenta, ani w kodeksie cywilnym nie znajdziemy jasnego wyjaśnienia, czym tak naprawdę jest charakter zawodowy oraz jak rozróżnić zakupy kwalifikujące się do ewentualnego zwrotu od tych, których przedsiębiorca nie będzie mógł zwrócić.
Problem tak naprawdę dotyczy sklepów internetowych, bo to ich przedstawiciele będą musieli właściwie ocenić sytuację i udzielić zwrotu towaru kupionego przez internet lub odmówić przyjęcia.
Okazuje się, że – zgodnie z tym, co sugerują nowe przepisy Kodeksu cywilnego – sklepy internetowe powinny podejmować decyzje na podstawie… wpisu w CEiDG przedsiębiorcy:
Przykład – zakup firmowy pozbawiony charakteru zawodowego
Pan Teodor prowadzi niewielką agencję reklamową, w której zatrudnia pięć osób. Do zakładowej kuchni zakupił chłodziarkę. Gdy sklep dostarczył sprzęt, pomieszczenie nie było jeszcze gotowe, w związku z czym dopiero po kilku dniach pan Teodor postanowił zainstalować sprzęt.
Okazało się jednak, że chłodziarka jest zbyt wysoka, ponieważ przez pomyłkę zamówiono inny sprzęt. Pan Teodor będzie mógł skorzystać ze zwrotu, ponieważ zakup nie ma charakteru zawodowego – nie służy bezpośrednio do świadczenia usług związanych z działalnością gospodarczą.
Przykład – zakup firmowy o charakterze zawodowym
Ten sam pan Teodor postanowił po kilku latach zmienić wysłużony aparat fotograficzny na nowszy model. Zakupił aparat, a tydzień później otrzymał taki sam w ramach prezentu urodzinowego.
Niestety, z racji tego, że zakupiony towar ma charakter zawodowy (Pan Teodor zajmuje się wykonywaniem fotografii na zlecenia klientów), zwrot bez podania przyczyny nie jest możliwy. Nie będzie też możliwości odstąpienia od umowy zawartej przez internet. Pan Teodor będzie musiał sprzedać jeden z aparatów we własnym zakresie.
Jak zdecydować, które zakupione towary mają charakter zawodowy?
Czasem problematycznej sytuacji nie da się rozstrzygnąć szybkim przeskanowaniem wpisu przedsiębiorcy w CEiDG. Niektóre kody PKD są bardzo pojemne (pasują nawet do kilku wykonywanych zawodów) i niekonkretne, co utrudnia jednoznaczną i sprawiedliwą ocenę.
Część sklepów zabezpieczyła się przed podobnymi sytuacjami, odpowiednio przygotowując umowy – przedsiębiorca będzie musiał potwierdzić, że umowa, którą ma zamiar zawrzeć, nie posiada charakteru zawodowego. W rzeczywistości jednak takie zabezpieczenie może nie wystarczyć, ponieważ niezadowolony przedsiębiorca-konsument wciąż będzie mógł zgłosić zakupiony towar do zwrotu.
Inne wyjście z sytuacji to przystanie na zwrot w każdej niejednoznacznej sytuacji – z pewnością oszczędzi to czasu i ewentualnych kłopotów, sprawdzi się jednak tylko, jeżeli do takich sytuacji dochodzi sporadycznie.
Ostatecznym rozwiązaniem jest wstąpienie na drogę sądową w przypadku, gdy niemożliwe jest dojście do porozumienia ze sklepem lub kupującym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można zwrócić towar zakupiony na firmę przez Internet?
Tak, ale nie w każdym przypadku. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą może odstąpić od umowy zawartej przez Internet w terminie 14 dni od jej zawarcia – na równych prawach z konsumentem. Podstawą są dziś przepisy art. 385(5) Kodeksu cywilnego, które rozciągają część uprawnień konsumenckich na przedsiębiorców. Prawo do zwrotu obwarowane jest jednak warunkami dotyczącymi formy działalności i charakteru zakupu.
Kto może zwrócić towar kupiony na fakturę, a kto nie?
Z ustawowego prawa do zwrotu towaru kupionego przez Internet na fakturę mogą skorzystać wyłącznie osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą. Spółki są z tego uprawnienia wyłączone – nie mogą zwrócić towaru na tych samych zasadach co konsument. Dodatkowo sam zakup, choć może być związany z prowadzoną działalnością, nie może mieć charakteru zawodowego.
Co oznacza „zawodowy charakter” zakupu firmowego?
Zakup ma charakter zawodowy, gdy służy bezpośrednio do świadczenia usług lub prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Jeśli zakup ma charakter zawodowy, zwrot bez podania przyczyny nie przysługuje.
Jeśli natomiast zakup jest związany z działalnością, ale nie wynika bezpośrednio z jej przedmiotu, można go zwrócić.
Przykład: fotograf nie zwróci bez przyczyny kupionego aparatu (to jego narzędzie pracy), ale może zwrócić chłodziarkę do firmowej kuchni, gdyż ta nie służy bezpośrednio świadczeniu jego usług. Ani ustawa o prawach konsumenta, ani Kodeks cywilny nie definiują jednak wprost pojęcia „charakteru zawodowego”.
Jak ustala się, czy zakup miał charakter zawodowy?
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego sklepy internetowe powinny oceniać charakter zakupu na podstawie wpisu przedsiębiorcy w CEIDG. W praktyce bywa to trudne, bo część kodów PKD jest bardzo pojemna i pasuje do kilku zawodów, co utrudnia jednoznaczną ocenę. To sklep musi ostatecznie rozstrzygnąć czy przyjąć zwrot, czy odmówić.
Jak sklep internetowy może zareagować w sytuacji powtarzających się zwrotów firmowych?
Sklepy stosują kilka rozwiązań:
- Możliwe jest zabezpieczenie się zapisem w umowie, w którym przedsiębiorca potwierdza, że zakup nie ma charakteru zawodowego. Skuteczność tego rozwiązania nie zawsze jest wystarczająca –niezadowolony przedsiębiorca-konsument i tak może zgłosić towar do zwrotu.
- Innym wyjściem jest przyjmowanie zwrotu w każdej niejednoznacznej sytuacji. To rozwiązanie, które oszczędza czas, ale tylko, gdy takie przypadki zdarzają się sporadycznie.
- W ostateczności, gdy porozumienie nie jest możliwe, pozostaje droga sądowa.
