Czym są środki trwałe?
Zacznijmy od podstaw, ponieważ bez zrozumienia natury środków trwałych trudno będzie dokonywać prawidłowych odpisów amortyzacyjnych. Aby poznać dokładną definicją środków trwałych, konieczne jest odwołanie się do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Art. 22a ust. 1 tejże ustawy mówi:
Amortyzacji podlegają, z zastrzeżeniem art. 22c, stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania:
- budowle, budynki oraz lokale będące odrębną własnością;
- maszyny, urządzenia i środki transportu;
- inne przedmioty;
– o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub umowy określonej w art. 23a pkt 1, zwane środkami trwałymi.
KŚT, czyli Klasyfikacja Środków Trwałych
Od 2018 roku obowiązuje zaktualizowany podział środków trwałych na grupy i podgrupy – Klasyfikacja Środków Trwałych 2016. Podział ten zastąpił obowiązujący do tamtego momentu KŚT 2010. Na podstawowym poziomie środki trwałe dzielimy na:
| Grupa 0 | Okres przetwarzania |
| Grupa 1 | Budynki i lokale oraz spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego |
| Grupa 2 | Obiekty inżynierii lądowej i wodnej |
| Grupa 3 | Kotły i maszyny energetyczne |
| Grupa 4 | Maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania |
| Grupa 5 | Maszyny, urządzenia i aparaty zastosowania specjalistycznego |
| Grupa 6 | Urządzenia techniczne |
| Grupa 7 | Środki transportu |
| Grupa 8 | Narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie, gdzie indziej niesklasyfikowane |
| Grupa 9 | Inwentarz żywy |
Dalej środki trwałe dzieli się na podgrupy i rodzaje, co pozwala na precyzyjne wyznaczenie, które elementy majątku firmowego stanowią środki trwałe podlegające amortyzacji.
Sprawdź aktualnie obowiązującą Klasyfikację Środków Trwałych!
Co to jest amortyzacja środków trwałych?
Amortyzacja środków trwałych to proces zmniejszania wartości rzeczy będący skutkiem ich użytkowania. Dokonywanie odpisów amortyzacyjnych zmniejsza wartość rzeczy i odzwierciedla ich rzeczywistą wartość.
Amortyzację stosuje się jedynie do środków trwałych wskazanych w Klasyfikacji Środków Trwałych.
Co więcej, przedsiębiorcy dokonują odpisów amortyzacyjnych na podstawie planowanego rozłożenia wartości rzeczy podlegającej amortyzacji w danym okresie.
Koszty amortyzacji środków trwałych
Istotną cechą amortyzacji środków trwałych jest to, że odpisy amortyzacyjne stanowią koszt uzyskania przychodu, w związku z czym wpływają na wysokość podatku dochodowego do zapłacenia za dany okres.
Inaczej mówiąc, jeżeli przedsiębiorca rozliczy koszty amortyzacji środków trwałych, zapłaci niższy podatek dochodowy.
Ważne!
Środek trwały można zacząć amortyzować nie wcześniej niż w miesiąc od momentu wpisania go do ewidencji środków firmowych. Amortyzacja kończy się w trzech przypadkach:
- gdy wartość odpisów amortyzacyjnych osiągnie wartość początkową rzeczy;
- gdy firma zostanie sprzedana;
- gdy firma zostanie zlikwidowana.
Metody amortyzacji środków trwałych – którą wybrać?
W praktyce podatkowej wyróżnia się trzy metody amortyzacji środków trwałych. Każda z nich charakteryzuje się nieco innymi założeniami, a do tego część z nich można zastosować jedynie do niektórych grup środków trwałych (według klasyfikacji KŚT).
Metoda liniowa
Pierwszą omawianą techniką amortyzacji jest jednocześnie najpopularniejsza – metoda liniowa. Bazą do obliczeń jest założenie, według którego zużycie rzeczy będzie następowało równomiernie.
Aby amortyzować środek stały metodą liniową, należy ustalić stałą stawkę odpisu amortyzacyjnego.
Wysokość stawki zależy od grupy, do jakiej należy środek trwały (zgodnie z Klasyfikacją Środków Trwałych), a sposób jej ustalenia ustala się według prostego wzoru:
Roczna stawka amortyzacji znajduje się w załączniku nr 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i jest różna dla każdej grupy środków trwałych.
Ważne!
Dostępne są także dwie metody będące pochodnymi metody liniowej: mowa o metodzie liniowej indywidualnej oraz metodzie liniowej przyspieszonej.
Metoda liniowa indywidualna
Jeżeli środek trwały jest wprowadzony do ewidencji firmy po raz pierwszy oraz jest używany i ulepszany w sposób stały, przedsiębiorca może ustalić indywidualną stawkę amortyzacji. W takim wypadku musi także wyznaczyć minimalny okres amortyzacji (od 24 do 60 miesięcy w zależności od wartości początkowej środków trwałych oraz 30 miesięcy, jeżeli rzecz jest środkiem transportu).
Metoda liniowa przyspieszona
Jeżeli środek trwały wykorzystywany jest w sposób szczególny, przedsiębiorca może stosować wyższą stawkę odpisów amortyzacyjnych zgodnie z wykazem:
- jeżeli rzecz jest budynkiem lub budowlą oraz jest używana w pogorszonych warunkach, stosuje się współczynnik 1,2;
- jeżeli rzecz jest budynkiem lub budowlą oraz jest używana w złych warunkach – współczynnik 1,4;
- jeżeli rzecz jest maszyną, urządzeniem lub środkiem transportu należącym do grupy wymagających szczególnej sprawności technicznej – 1,4;
- jeżeli rzecz jest maszyną lub urządzeniem poddanym postępowi technicznemu – 2,0.
Metoda jednorazowa
Jeżeli środek trwały należy do którejś z grup 3-8 Klasyfikacji Środków Trwałych (wyłączając samochody osobowe), może wobec niego zostać zastosowana jednorazowa amortyzacja środków trwałych.
Jeżeli więc przedsiębiorca zakupił kocioł energetyczny o wartości początkowej 35 000 zł, może zakup zamortyzować w całości, ponieważ wartość rzeczy nie przekracza 50 000 euro, czyli limitu rocznej amortyzacji.
Ograniczenie kwotowe nie jest jedynym, które dotyczy przedsiębiorców chcących skorzystać z jednorazowej metody amortyzacji środków trwałych.
Z metody tej mogą skorzystać jedynie nowe firmy w pierwszym roku działalności oraz mali podatnicy (już bez ograniczenia czasowego).
Gdyby wartość początkowa środków trwałych przekraczała limit amortyzacji jednorazowej na dany rok, przedsiębiorca może amortyzować zakup do kwoty limitu, po czym przechodzi na metodę liniową, rozliczając zakup standardowo w kolejnych latach.
Metoda degresywna
Technika ta dotyczy jedynie środków trwałych należących do grup: 3, 4, 5, 6, 8 KŚT, a także środków transportu (poza samochodami osobowymi). Aby skorzystać z tej metody, przedsiębiorca przyjmuje najwyższą stawkę, by w miarę korzystania ze środka trwałego ją obniżać.
Metodę degresywną można stosować do momentu, w którym odpisy amortyzacyjne osiągają wartość niższą niż miałyby w przypadku zastosowania metody liniowej. Wówczas przechodzi się na metodę liniową wraz z początkiem kolejnego roku podatkowego.
Okres amortyzacji środków trwałych
Okres amortyzacji środków trwałych nie jest jednorodny – zależy od rodzaju środka trwałego (na przykład dla używanych samochodów osobowych okres amortyzacji wynosi 30 miesięcy, dla nowych 60 miesięcy, z kolei laptop zakupiony na firmę możemy amortyzować przez okres 40 miesięcy).
Okres amortyzacyjny środków trwałych możemy ustalić także planując zużycie przedmiotu amortyzacji, czyli rozkładając wartość początkową rzeczy na pewną liczbę miesięcy, po upływie których wartość odpisów amortyzacyjnych zrówna się z wartością początkową rzeczy.
PRZYKŁAD
Pani Helena zakupiła “tiny house” – domek zbudowany na platformie ciężarówki za kwotę 180 000 zł.
Może więc zaplanować jego amortyzację zgodnie ze wspomnianym wcześniej wykazem – roczna stawka amortyzacji dla domków kempingowych (grupa 8) wynosi 10%, co oznacza, że miesięczna wysokość odpisu amortyzacyjnego to 1 500 zł.
W takim układzie okres amortyzacji domku kempingowego pani Heleny wyniesie 120 miesięcy.
